Ekolojik krizin git gide derinleştiği günümüzde insanı doğadan ayrı ve üstün gören modern düşünce ve eyleme biçimlerini sorgulamak başlıca etik-politik sorumluluklardan biri. Bu seminerde, insansonrası dönemecini takip ederek, bitkilerle kurduğumuz ilişkileri yeniden düşünmeyi amaçlıyorum. Donna Haraway’in “yoldaş türler”, Anna Tsing’in “enkaz içindeki yaşam” ve “hayatta kalmak için elbirliği”, Michael Marder’in “bitkisel-düşünce” ve Maria Puig de la Bellacasa’nın “ihtimam” kavramlarından hareketle, bitkileri yalnızca ekonomik değeri olan kaynaklar, tarımsal ürünler veya metalar olarak değil, insanlarla birlikte yaşayan, dünyayı birlikte kuran ve yaşamı mümkün kılan aktörler olarak ele alıyorum. Bu yaklaşım, doğa-kültür ayrımını ve insanmerkezci bakışı aşarak, türler arası karşılıklı bağımlılıkların ve başka türlü akrabalıkların izini sürmeyi ve dahası bunları gerektiğinde yeniden icat edebilmeyi öneriyor.
Doğu Karadeniz’de çay tarımı üzerine yürüttüğüm çoklu-türler etnografisine dayanan doktora tez araştırmama odaklanarak, çay bitkisi, kızılağaç, eğrelti ve mısır gibi bitkilerin hikâyeleri üzerinden “yoldaş bitkileri” ve “yamalı elbirliği” olarak adlandırdığım türler arası elbirliği biçimlerini tartışacağım. Çay tarımının yarattığı ekolojik ve toplumsal tahribata rağmen, farklı bitki türlerinin kenarlarda ve tahribatın içinde birbirlerinin yaşamını destekleyen elbirliği ağlarını kurmaya devam ettiğini göstermeye çalışacağım. Böylece bitkileri metalaştıran yaklaşımların ötesine geçerek, onları yoldaş türler, armağan ve ihtimam ilişkilerinin kurucu unsurları olarak düşünmenin imkânlarını tartışacağım.
Ayça Yüksel, lisans derecesini İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü’nden, yüksek lisans derecesini Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyoloji Bölümü’nden “Kent Mekânında Ortak Alan Mücadelesi: Haydarpaşa Garı Örneği” başlıklı teziyle aldı. Doktorasını aynı üniversitenin Sosyoloji Bölümü’nde “Hopa’da Çay Tarımının Yarattığı Yıkımda Türler Arası Elbirliğinin İmkanları” başlıklı teziyle tamamladı. 2012-2013 yıllarında misafir öğrenci olarak Paris’teki École des hautes études en sciences sociales’de (EHESS) okudu. 2021’de Kadıköy Belediyesi Kültür Yayınları’nın yayımladığı Haydarpaşa Kitabı: Kent, Mekân, Mücadele kitabının editörlüğünü üstlendi. Bellek ve Kültür Sosyolojisi Çalışmaları Derneği’nin (BEKS) kurucu üyelerinden olan Yüksel, kent sosyolojisi, eleştirel bitki çalışmaları, insan-sonrası yaklaşımları, feminist politik ekoloji, toplumsal cinsiyet, toplumsal hareketler ve türler arası müşterekler üzerine araştırmalarını sürdürmektedir.
